الگوی مدرسه پژوهش محور
تدوین الگوی مناسب مدرسه پژوهش محور و اعتبار بخشی آن در آموزش و پرورش استان مازندران
پژوهش به عنوان يکي از مهم ترين منابع شناخت و آگاهي انسان ها از ديرباز نقش مهمي در توسعه جوامع و سازمان ها داشته است. درآموزش و پرورش نيز به عنوان يکي از پيچيده و دشوارترين عرصه های فعاليت بشري، پژوهش در توليد دانايي نقش برجسته اي داشته و دارد.
معلمان و کارکنان آموزش و پرورش براي توسعه حرفه اي خود ناگزير بايد در ابعاد گوناگون با پژوهش ارتباط برقرار کنند. عرصه تدريس و يادگيري، عرصه اي پيچيده براي عمل است. به همين دليل نيز معلمان به عنوان راهبران اصلي اين عرصه بايد از دانش و آگاهي هاي بالايي برخوردار باشند. بخشي از دانش و آگاهيهاي مورد نياز حرفه معلمي با مراجعه به نتايج پژوهش هاي ديگران به دست مي آيند که بهره مندي از آنها به درک اصول مشترک حرفه معلمي و تدريس کمک مي کنداما موقعیت منحصر بفرد کلاس درس و مدرسه آن را محیطی مناسب برای مطالعه موردی معلمان و کارکنانی می سازد که باید خود به آن بپردازند و به عبارتی خود باید مدیر پژوهنده ، معلم پژوهنده . جامعه پژوهش محوری را شکل دهند که زمینه پرورش دانش آموزان خلاق کنجکاو و پژوهنده را فراهم سازد
در چنين موقعيت هايي که به طور روزمره نيز در عرصه تدريس و يادگيري پديد مي آيند، معلم بايد خود به عنوان عنصري فکور وارد عمل شود تا بتواند فرآيند دشوار ياددهي- يادگيري را به صورتي اثربخش مديريت نمايد. اين نقش اساسي در مفهوم پرآوازه "معلم پژوهنده" تجلي مي يابد. در اين نقش، معلمان به عنوان پژوهشگران آموزشي وارد ميدان پژوهش مي شوند تا خود بتوانند براي رفع موانع و درک پيچيدگي فعاليت ياددهي- يادگيري، دانش مورد نياز را توليد کرده و به کار بندند.
بیان مسئله
انسان هيچگاه بينياز از كنكاش و پژوهش نبوده است. در حقيقت، انسان در بدو پيدايش، زندگي خود را با كنكاش و پژوهش به فراخور زمان و مكان عصر خود آغاز نمود و اين روند تا به امروز ادامه داشته است.
در دنياي كنوني عوامل مؤثر بر موفقیت ملتها به سرعت در حال تغيير است زيرا جهان وارد دورهاي از فرصتها و چالشهاي بزرگ شده است. در چنين دورهاي موفقيت به برخورداري از آخرين دانش و توانايي به يك شيوه ابداعي و مؤثر بستگي دارد و اين مسئله خود به مزيتهاي رقابتي بين جوامع مبدل شده است كه لازمه آن خلاقيت و نوآوري و ابداع و ايدهپروري، فن آفرینی افرادي است كه در چنين محيطي دست به تلاش و رقابت ميزنند و اين ميسر نميگردد بجز با نهادينه شدن فرهنگ و نظامي رشديافته در حوزه آموزش كه در آن آموزشهاي بنيادين و كاربردي با سمت و سويي پژوهش محور نوآفرین براي چنين افرادي در كلان جامعه عرضه گردد.
از اين رو معلمان و دانش آموزان براي مواجهه با اين تحولات روزافزون ناگزير به فراگيري مهارتهاي مطالعاتي و پژوهشي ميباشند و لازمه آن تغيير رويكرد نظام آموزشي از آموزش محوری صرف بسوي رویکرد پژوهش محوری مبتنی بر تولید علم و فناوری ميباشد و اين همان نظام آموزشي پژوهش محوری است كه اگر به صورت يك نظام ساختاريافته و منسجم جايگزين نظام آموزشي حافظه محور قرار گيرد ضمن ايجاد پيوستگي و اجماع در فعاليتهاي آموزشي و پژوهشي و اثربخشي همافزاگرايانه علمي، نوجوانان و جوانان را در راستاي به فعليت رساندن فطرت خدادادي آنان بصورت بالندهاي به عنوان خروجي خود تحويل جامعه ميدهد.
نظام کنونی تعلیم و تربیت ما متاسفانه به علت رویکرد سنتی و حافظه مدار خود نتوانتسته در رسیدن به چنین افقی موفق باشد . افزودن برنامه های ترمیمی اگرچه موفقتا می تواند مسکنی باشد اما از آنجا که خارج از ساختار برنامه درسی مدرسه تعریف گردیده و منجر به تغییر عمده ای در نگرش و مهارتهای ذینفعان نگشته نتوانسته نتیجه دلخواه را به همراه داشته باشد. خوشبختانه در سالهای اخیر با تصویب سند تحول نظام آموزشی گامهای موثری در توجه به تحقیق و پژوهش برداشته شده است . تاکیدات مکرر این سند بر امر پژوهش و برگزای جشنواره ها و مسابقات پژوهشی ، تغییرات کتابهای درسی با رویکرد پژوهش محوری و حل مسئله در کنار ایجاد مراکزی مانند پژوهش سراهای دانش آموزی گامی مهم است که به علت عدم ادغام آن با نظام برنامه درسی مدرسه نتوانسته نتایج مورد انتظار را برآورده سازد.
سازماندهي انواع فعاليت هايي که در مسير تحقق اهداف آموزشي- پرورشي در سطح مدرسه و در قالب فعاليت تدريس توسط معلمان و مدیریت و رهبری آموزشی توسط مدیر و کارکنان و تجربیات یادگیری توسط دانش آموزان صورت مي پذيرد، اوج پيچيده گي حرفه معلمي و ضرورت نگاه سیستمی به مدرسه به عنوان نظامی فنی و اجتماعی را نمايان مي سازد.
شرط موفقیت تحقیق و پژوهش در آموزش و پرورش ادغام آن در عناصر برنامه و ساری و جاری شده آن در همه ارکان مدرسه است .در چنین فضائی مدیر پژوهشگر ، معلم پژوهنده و دانش آموز نیز پژوهنده خواهد بود تا با استفاده از این رویکرد پژوهشی ،جامعه یاد گیرنده شکل گیرد.
طراحی برنامه درسی مناسبی برای مدرسه که ضمن حفظ شرایط برنامه درسی ملی قابلیت تلفیق با برنامه مکمل با رویکرد پژوهش محوری در همه عناصر را داشته باشد از جمله راهکارهائی است که می تواند مانع از این جدا سازی صوری پژوهش و آموزش در مدارس می گردد.
در همين راستا كوشش این تحقیق آن است که با تعريف الگوی مدرسه پژوهش محور ، ضمن طراحی برنامه درسی مناسب با رویکرد پژوهش محوری در سطوح گوناگون مدرسه زمینه اجرای آزمایشی آن را فراهم کرد و نتایج آن در بعد دانش و نگرش و مهارتهای پژوهشی کارکنان ، معلمان و دانش آموزان مورد ارزیابی قرار گیرد تا در صورت موفقیت این مطالعه آزمایشی اقدام به اجرای استانی آن گردد.
اهداف طرح
تدوین الگوی مناسب مدرسه پژوهش محور با تاکید بر عناصر مهم برنامه درسی در سطح مدرسه و اعتبار بخشی این مدل جهت سنجش اثر بخشی آن
اهداف جزئی
1- طراحی الگوی مناسب مدرسه پژوهش محور
2- ارزیابی دانش ، نگرش و مهارتهای پژوهشی مدارس مجری در قبل و بعد از اجرا طرح
اهمیت و ضرورت
در نظام اجتماعي- اقتصادي جوامع عصر حاضر، تغييرات سريع و فزوني رقابت به يك مشخصه اجتناب ناپذير مبدل شده است. همراه شدن با اين تغييرات، رويكرد جوامع را به سوي انعطاف پذيري در زيرساخت هاي اجتماعي- اقتصادي - سياسي و فرهنگي، به عنوان يك مزيت رقابتي، معطوف نموده است.
روشن است، روبرو شدن با این چالش ها، مشکل بسیار بزرگی است كه نتیجه آن دستیابی به محیطی دارای منابع مالی محدود می باشد و اينگونه است که متوليان آموزش باید روش های سنتی فعالیت های خود را مورد بازبینی قرار داده و ضمن در پیش گرفتن روشهای نو زمینه بروز استعدادها و خلاقیتهای دانش آموزان را فراهم کنند . و این مهم تنها از عهده مدرسه به عنوان رکن اصلی و عملیاتی نظام آموزشی امکان پذیر است.
از طرفي نظام هاي آموزشي به فراخور تغييرات سريع، نيازمند بازمهندسي و بازتعريف در ساختار خود مي باشند تا به موازات نياز روز گام بردارند و منعطف و ساختارمند گردند. از اين رو براي دستيابي به چنين نظامي و به منظور گسترش توليد علم و دانش و آموزش و تربيت محققان و پژوهشگران پرورش يافته و متعهد در حوزه هاي مختلف علوم، نظام آموزشی باید متناسب با آن دگرگون شده و از مدارس آموزش محور به سوی مدارش پژوهش محور و بعد از آن نیز به سوی مدارس کارآفرین گام بردارد.